Veel para-sporters hebben lage vitamine D-waarden

Omdat vitamine D van belang is voor een goed functioneren van spieren, botten en het immuunsysteem, vormen de bevindingen een duidelijke wake-up call voor para-sporters en hun coaches en trainers. De onderzoekers vonden tien studies met in totaal 355 para-sporters die op (inter)nationaal niveau uitkwamen; 70% hiervan was man. Nederlandse para-sporters maakten geen deel uit van deze studies, waardoor het niet zeker is dat de bevindingen ook voor hen gelden.

De onderzoekers bepaalden de vitamine D-waarden aan de hand van de gouden standaard: de concentratie van 25-hydroxyvitamine D, de vorm van vitamine D die in het bloed wordt gemeten. In 28% van de samples was sprake van een ernstig tekort (deficiëntie). Ook maten zij in 43% van de gevallen een mild tot matig tekort (insufficiëntie). Hierbij gingen de onderzoekers uit van de drempelwaarden die de internationale Endocrine Society hanteert (>75 nmol/l, goed; 50-75 nmol/l, matig tekort; <50 nmol/l, ernstig tekort). Deze drempelwaarden zijn niet universeel en liggen hoger dan wat bijvoorbeeld de Nederlandse Gezondheidsraad voor de algemene bevolking hanteert.

Wat is bekend?

• Vitamine D is belangrijk voor spieren, botten en het immuunsysteem.
• Blootstelling aan zonlicht en inname van onder andere vette vis zijn belangrijke bronnen van vitamine D.
• In de winterperiode is de aanmaak van vitamine D beperkt.

Wat is nieuw?

• De meerderheid van para-sporters heeft lage vitamine D-waarden.
• Een lage vitamine D-waarde komt het hele jaar door (zomer en winter) voor.
• Indoor- en rolstoelsporters lijken extra kwetsbaar voor een vitamine D-tekort.

Mogelijke gevolgen

Omdat vitamine D een belangrijke rol speelt in de opname van calcium vanuit de darmen, kan een lage spiegel ervan gepaard gaan met botontkalking, een afname van spierkracht en een slechtere afweer. Voor topsporters kan zich dit uiten in een afname van de prestaties, een hoger risico op blessures en ziekte en een langer herstel na inspanning.

Winter én zomer

Een sporter krijgt vitamine D voor het grootste deel binnen door blootstelling aan zonlicht. De winter geldt daarom als de meest risicovolle periode om een tekort te krijgen. Hoewel de onderzoekers in alle onderzochte studies vaker een vitamine D-tekort in de winter dan in de zomer maten, namelijk 74% versus 57%, laten de getallen zien dat ook in de zomerperiode para-sporters kwetsbaar zijn. Dit geldt met name voor atleten die overdag binnen trainen en hierdoor minder vaak de zon zien. Ook vonden de onderzoekers vaker een tekort bij rolstoelsporters; mogelijk blijven zij vaker binnenshuis omdat ze minder mobiel zijn. Ten slotte beïnvloeden bepaalde geneesmiddelen (zoals anti-epileptica) de vitamine D-stofwisseling in het lichaam, waardoor het gebruik van deze medicijnen tot een tekort kan leiden.

Voeding

Naast zonlicht als de belangrijkste factor voor de aanmaak van vitamine D, levert ook de voedselinname een bijdrage aan de aanwezige hoeveelheid in het lichaam. Een aantal studies zag inderdaad dat veel para-sporters de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (400-600 IU; 10-15 microgram) niet wisten te halen. De oorzaak hiervoor is onduidelijk, maar volgens de onderzoekers komt een lage vitamine D-inname ook vaak voor bij valide sporters en in de algemene bevolking. Dit verbeter je door vitamine D-rijke voeding te eten zoals vette vis, eieren en kaas, of door een vitamine D-supplement te slikken.

Tips voor coaches, trainers en sporters:

• Zorg dat je sporter geregeld zijn of haar vitamine D-spiegel laat controleren. Let er hierbij op dat de gehanteerde drempelwaarden niet altijd eenduidig zijn. Overleg met de voedingsdeskundige wat voor jouw sporter een gezonde vitamine D-status is.
• Check bij je arts of een geneesmiddel dat je neemt van invloed is op de vitamine D-stofwisseling. Doe dit ook wanneer je van middel of dosering verandert.
• Bij langdurige vermoeidheid, spierpijn of pijnlijke gewrichten: mogelijk speelt een vitamine D-tekort hierbij een rol.
• Laat een voedingsdeskundige naar het voedingspatroon van je sporters kijken. Eten zij voldoende vitamine D-rijke producten?
• Bij sporters die voornamelijk binnen trainen, een getinte huid hebben of hun lichaam vaak bedekken: overleg met de voedingsdeskundige of een vitamine D-supplement nodig is.
• Moedig je sporter aan om, zeker ook in de wintermaanden, elke dag het zonlicht op te zoeken.