Bijdragen aan het succes en welzijn van parasporters: drie domeinen voor de coach

Natuurlijk heb je als coach het allerbeste voor met jouw sporters; met zowel hun prestaties als hun welzijn. Toch kan het interessant zijn om op basis van wetenschap te kijken naar waar jij het meeste verschil kunt maken als coach van specifiek parasporters – zeker als je voor het eerst met deze doelgroep werkt. Is dat op het terrein van kennis over de beperking van jouw sporters? Op het terrein van communiceren en motiveren? Wat hebben parasporters precies van jou nodig? En waarin ben jij mogelijk nog bewust óf onbewust onbekwaam? 

Onderzoekers uit China en de Verenigde Staten analyseerden 22 internationale studies naar de relatie tussen coach en parasporter. Daaruit destilleerden ze drie – elkaar versterkende – domeinen waarop je als coach het verschil kunt maken. 

Wat is bekend?

• Een goede coach-atleet relatie is essentieel voor de prestaties en het welzijn van een sporter. 

Wat is nieuw?

• Als coach in de parasport kun je in drie domeinen het verschil maken: professioneel (kennis), interpersoonlijk (communicatie) en intrapersoonlijk (reflectie).
• Het stimuleren van persoonlijk eigenaarschap en autonomie van de parasporter, moet het uitgangspunt zijn voor een coach.
• Adaptief coachen, waarbij je de parasporter uitdaagt om zelf een beweegoplossing te vinden, is het meest succesvol. 
• Om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen in jouw sport, moet je je als coach steeds blijven scholen. 
• Als coach moet je oog hebben voor de duale carrière van parasporters.

Professioneel domein: versterk je kennis

Kennis

Werken aan een goede relatie begint met investeren in je professionele vaardigheden als coach. Het gaat hierbij zowel om sportspecifieke vakkennis, als om diepgaande kennis van ieders unieke beperking. Die beide vormen van kennis zijn cruciaal om optimale prestaties binnen de parasport te bereiken. Het vereist adaptieve coachingstechnieken, waarbij je jouw trainingsmethoden aanpast aan de unieke fysieke en psychologische kenmerken van sporters met een beperking, zodat het hun prestaties én welzijn ten goede komt. Een voorbeeld: hoewel wheelen en rolstoelbasktebal op elkaar lijken, heeft een atleet in het wheelen een heel ander trainingsprogramma nodig voor de omgang met de rolstoel, dan een atleet binnen het rolstoelbasketbal. 

Adaptief coachen

Een ander aspect in het professionele domein betreft coachingsvaardigheden. Veel parasporters groeien onbedoeld op in een context van (een zekere mate van) afhankelijkheid. Het stimuleren van autonomie van een sporter leidt tot betere prestaties en een groter welzijn. Succesvolle coaches in de parasport blinken uit in adaptief coachen. Dat is een aanpak die meebeweegt met de specifieke behoeften, doelen en mogelijkheden van de individuele sporter. De onderzoekers nemen hierbij de Constraints-Led Approach als uitgangspunt. In deze aanpak pas je als coach de omgeving of taak op een slimme en creatieve manier aan, zodat je jouw atleet uitdaagt om zelf een beweegoplossing te vinden. Zo stimuleer je zowel de motorische vaardigheden als de autonomie en het beslissingsvermogen van de parasporter.   

Tips voor coaches en trainers:

• Stel een leerplan op: waar wil jij als coach beter in worden en hoe ga je dit aanpakken?
• Richt je niet alleen op de algemene trainingsleer, maar integreer hierin ook de invloed van iemands beperking. 
• Verdiep je in adaptieve coachingstechnieken, zoals de Constraints-Led Approach.  
• Wees leergierig en zorg dat je op de hoogte blijft van de nieuwste ontwikkelingen in jouw sport. 
• Zet de autonomie van je sporter centraal.

Interpersoonlijke domein: communicatie 

In het interpersoonlijke domein gaat het om de sociale interactie en communicatie tussen jou en de sporter. Soms ontstaat in de parasport onbedoeld een dynamiek waarin je als coach veel uit handen neemt. Maar ook hier is het doel weer om de autonomie en het gevoel van persoonlijk eigenaarschap van de parasporter te stimuleren. De onderzoekers noemen de waarde van een democratische leiderschapsstijl, waarbij je transparant communiceert en jouw atleten betrekt bij besluitvorming op allerlei vlakken. Ook als bij teamsporten onderlinge conflicten dreigen vanwege selectiedruk, kun je jouw spelers eigenaarschap geven. Stimuleer bijvoorbeeld dat teamleden ook elkáár gaan steunen in dit proces.  

Verder laat het onderzoek zien dat het loont om te werken aan een sterke vertrouwensband en een veilige, inclusieve teamomgeving. Besteed daar ook aandacht aan in de samenstelling van het supportteam. Als sporters zich gehoord en begrepen voelen, komt dat hun motivatie en zelfvertrouwen ten goede. Dat leidt tot betere prestaties en meer eenheid. 

Tips voor coaches en trainers:

• Gesprek, WhatsApp bericht, schouderklopjes: bespreek met je sporters hoe jullie onderling willen communiceren. Ook in situaties van conflict.
• Wees je bewust van je communicatiestijl. Sluit jouw manier van communiceren aan bij de behoefte van de sporter? Hoe transparant ben je? Luister je echt goed naar je spelers en mogen zij meebeslissen? 
• Let op de samenstelling van het supportteam: is de man/vrouw verdeling bijvoorbeeld passend? Staan alle neuzen dezelfde kant op wat betreft autonomie als uitgangspunt? 
• Zet de autonomie van je sporter centraal.

Intrapersoonlijke domein: kritische zelfreflectie

Dit domein betreft de interne belevingswereld en houding van jou als coach. Topcoaches in de parasport reflecteren kritisch op hun eigen coachgedrag en zijn zich bewust van hun eigen – vaak onbedoelde – vooroordelen ten opzichte van mensen met een beperking.  Daardoor zijn ze in staat om hun strategie aan te passen op hun individuele parasporterers. Naarmate je meer samenwerkt met atleten met verschillende achtergronden, behoeften en beperkingen – leer je meer over ieders behoeften en stel je eigen oordelen bij. Hieronder valt ook: oog hebben voor de duale carrière van de meeste parasporters volgen. Onderdeel van zelfreflectie kan ook zijn: sparren met andere coaches en om hun feedback vragen. 

• Reflecteer continu op je eigen gedrag. Houd een dagboek bij en vraag feedback van anderen (spelers, coaches, staf).
• Heb je behoefte aan een mentor of het volgen van een mentorprogramma? Bespreek de mogelijkheden met je club of sportbond.  
• Wees je ervan bewust dat parasporters ook nog een leven naast de training en de wedstrijden hebben. Bespreek de mogelijkheden om topsport te combineren met een studie of maatschappelijke loopbaan.
• Zet de autonomie van je sporter centraal.